ABŞ prezidenti Donald Trampla Rusiya prezidenti Vladimir Putin arasında avqustun 15-də Alyaskada keçiriləcək sammit təkcə Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün deyil, həm də iki ölkə arasındakı tarixi əlaqələr və Arktikada strateji tarazlıq baxımından diqqətəlayiq olacaq. Hər halda Rusiyada belə düşünürlər.
Hafta.az-ın yazdığına görə, amma maraqlıdır ki, görüşün Alyaska ərazisində keçirilməsini Moskvada fərqli müstəvidə şərh edənlər də az deyil.
Məlumdur ki, Alyaska 1867-ci ildə Rusiya İmperiyası tərəfindən 7,2 milyon dollara ABŞ-a satılıb. Satışın pərdə arxasında Rusiyanın Krım müharibəsindən sonra iqtisadi cəhətdən mübarizə aparan bu ucqar, müdafiə olunmaz və həssas əraziyə sahib çıxmaq istəyi dayanırdı.
ABŞ bu razılaşmanı o zamankı dövlət katibi Uilyam H. Sevardın rəhbərliyi altında müzakirə edib. O vaxt Amerika mətbuatı bu alışı “Sevardın axmaqlığı” kimi ələ salsa da, Senatda altı aylıq ratifikasiya prosesindən sonra müqavilə rəsmən ABŞ ərazisi oldu.
Satış prosesi zamanı imzalanan müqavilə Sankt-Peterburqda başlayan danışıqlar yolu ilə rəsmiləşdi və 30 mart 1867-ci ildə Vaşinqtonda rəsmi qiymətini aldı. Ödənişin qızılla edilməsi razılaşdırıldı və 18 oktyabr 1867-ci ildə Rusiya bayrağı endirilərək Sitkada Amerika bayrağı asıldı. Rusiya bu satışa Britaniya ilə potensial münaqişə vəziyyətində ərazi itirmədən gəlir əldə etmək yolu kimi baxırdı. Digər tərəfdən, ABŞ Alyaskanı balıqçılıq və xəz ticarəti, eləcə də potensial mineral ehtiyatları üçün dəyərli sərmayə kimi görürdü.
Bu gün Alyaska ABŞ-ın Arktikada hərbi və iqtisadi strategiyasının mərkəzidir. Buzqıran gəmilər, radar sistemləri və hava bazaları ilə təchiz olunmuş region enerji resurslarına çıxış və yeni dəniz zolaqlarına nəzarət üçün çox vacibdir. Arktikadakı rəqabət təkcə ABŞ və Rusiyaya deyil, həm də Çin kimi yüksələn güclərə aiddir. Alyaska həm də iki ölkə arasında ən yaxın quru nöqtəsi kimi xüsusi geosiyasi əhəmiyyətə malikdir.
Sammitdən əvvəl Rusiyanın bəzi millətçi dairələrinin Alyaskanın “geri alınması” ilə bağlı simvolik çağırışlar etdiyi də xatırlanır. Moskva rəsmi olaraq belə bir tələb irəli sürməsə də, sammitin orada keçirilməsi Rusiya ictimaiyyəti arasında müxtəlif şərhlərə səbəb olub. Trampın Alyaskanı seçməsi Ukrayna ilə bağlı ərazi mübadiləsi və atəşkəs variantlarının müzakirə ediləcəyi görüş üçün diplomatik baxımdan əhəmiyyətli hesab edilir.
Avqustun 15-də keçiriləcək görüşdə liderlərin Ukrayna böhranında potensial sülh planlarını, torpaq mübadiləsi təkliflərini və uzunmüddətli təhlükəsizlik tədbirlərini müzakirə edəcəyi gözlənilir. Bu görüş Alyaskanın tarixi keçmişi, Arktika rəqabəti və iki ölkənin gələcək münasibətləri nəzərə alınmaqla simvolik və strateji əhəmiyyət kəsb edir.
